Polskie przepisy o ochronie sygnalistów – zapowiedź implementacji unijnej dyrektywy

W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowane zostały założenia ustawy wdrażającej przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 roku w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.

Projektowana ustawa obejmuje ochroną osoby dokonujące zgłoszenia lub ujawnienia informacji lub uzasadnionych podejrzeń naruszenia prawa, które uzyskały informacje na temat naruszenia w kontekście związanym z pracą, niezależnie od podstawy i formy świadczenia pracy bądź relacji gospodarczych. Sygnaliści będą podlegać ochronie przed działaniami odwetowymi. W szczególności wprowadzony zostanie zakaz jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej z powodu dokonania zgłoszenia.

Wzmocniona zostanie ochrona sygnalisty również na gruncie ewentualnych postępowań sądowych m.in. w przedmiocie wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, poprzez odwrócenie ciężaru dowodu – pracodawca będzie zobligowany do udowodnienia, że przyczyną zwolnienia nie było dokonanie zgłoszenia.

Podobnie, jednostronne rozwiązanie umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenie, o dzieło) oraz umów dotyczących dostawy towarów i świadczenia usług z powodu dokonania zgłoszenia będzie podlegało sankcji bezskuteczności. Poza tym, nieważne będą zawarte w umowie postanowienia ograniczające prawo do dokonywania zgłoszenia.

Wyłączona zostanie możliwość dochodzenia wobec sygnalisty odpowiedzialności za szkodę, wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, postępowania o zniesławienie i naruszenie dóbr osobistych. Dodatkowo zgłaszający będzie miał prawo dochodzenia odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Jakie nowe obowiązki spoczną na pracodawcy?

Pracodawca zobowiązany będzie do zapewnienia właściwej organizacji przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń o naruszeniu lub podejrzeniu naruszenia prawa, w tym zapewnienia ochrony poufności osoby dokonującej zgłoszenie. W tym celu konieczne będzie utworzenie odpowiednich wewnętrznych kanałów zgłoszenia naruszenia prawa.

Działalność systemu kanałów zgłoszeń i ochrony sygnalisty będzie musiała być oparta na wewnętrznej procedurze, w której niezbędne będzie wskazanie bezstronnej komórki lub osób przyjmujących zgłoszenia, podejmujących działania następcze i udzielających informacji zwrotnych w przewidzianych ustawą terminach.

Wewnętrzna procedura będzie miała charakter regulaminu wewnątrzzakładowego, który wymagać będzie uzgodnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi albo, w przypadku ich braku, skonsultowania z przedstawicielami pracowników.

Zapewnienie wdrożenia procedury i kanałów zgłoszeń oraz zapewnienie ochrony sygnalisty będzie zadaniem szeroko rozumianej kadry menadżerskiej, ponieważ to na tych osobach spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności w dostosowywaniu działalności podmiotów do wszelkich nowych wymogów formalnoprawnych.

Czy wszyscy pracodawcy będą objęci będą obowiązkami ustanowionymi w nowych przepisach? 

Obowiązek ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłoszeń i procedur zgodnych z nowymi przepisami odnosić się będzie obligatoryjnie do wszystkich podmiotów sektora prywatnego i publicznego:

  • które zatrudniają 50 lub więcej pracowników,
  • bez względu na liczbę zatrudnionych pracowników – jeśli należą do sektora finansowego.

Pozostałe podmioty nieobjęte obowiązkiem utworzenia kanałów zgłoszeń, będą mogły je utworzyć dobrowolnie.

Jak możemy pomóc?

Termin implementacji Dyrektywy upływa 17 grudnia 2021 r., spodziewając się zatem pilnego trybu procedowania i szybkiego przyjęcia polskich przepisów, warto już teraz podjąć prace w celu wdrożenia w organizacji systemu kanałów zgłoszeń i ochrony sygnalisty zgodnego z nowymi wymogami.

Kancelaria KPMG D. Dobkowski sp.k. oferuje kompleksowe wsparcie w procesie implementacji wchodzących w życie regulacji prawnych dotyczących ochrony sygnalistów, w szczególności poprzez:

  • przegląd obowiązujących w organizacji procedur i instrumentów zgłaszania nieprawidłowości oraz pomoc w ich dostosowywaniu do nowych wymagań,
  • wsparcie przy tworzeniu nowych procedur i wewnętrznych kanałów zgłoszeń oraz pozostałej niezbędnej dokumentacji, w tym wsparcie w procesie wewnątrzzakładowego uzgadniania procedur przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń,
  • wsparcie w outsourcingu wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń,
  • prowadzenie lub wsparcie w prowadzeniu postępowań wyjaśniających w zakresie zgłoszonych naruszeń,
  • pomoc we wdrożeniu wewnątrz organizacji przyjętych procedur zgłaszania naruszeń, w szczególności poprzez przygotowywanie materiałów i działań informacyjnych oraz przeprowadzenie szkoleń wewnętrznych,
  • wsparcie prawne w sytuacjach kryzysowych oraz sporach wewnętrznych sądowych dotyczących zgłoszeń.

W przypadku pytań, zachęcamy do kontaktu.

Informacje zawarte w niniejszej publikacji mają charakter ogólny i nie dotyczą sytuacji konkretnej firmy. Ze względu na szybkość zmian zachodzących w polskim prawodawstwie prosimy o upewnienie się w dniu zapoznania się z niniejszą publikacją, czy informacje w niej zawarte są wciąż aktualne. Przed podjęciem konkretnych decyzji proponujemy skonsultowanie ich z naszymi doradcami