Szczególne rozwiązania dla obywateli Ukrainy

Do tej pory legalizacja pobytu i pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla obywateli Ukrainy przebiegała na zasadach obowiązujących obywateli innych państw nienależących do Unii Europejskiej, przy uwzględnieniu szczególnych rozwiązań mających zastosowanie m.in. do obywateli Ukrainy.

Nowe regulacje dotyczące pobytu i pracy obywateli Ukrainy na terytorium RP

W dniu 9 marca 2022 roku przyjęta została przez Sejm ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, która przewiduje między innymi wprowadzenie szczególnych zasad dotyczących legalizacji pobytu i pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w okresie od dnia 24 lutego 2022 r.

Zaproponowane w ustawie rozwiązania przygotowane są z myślą o zapewnieniu efektywnej pomocy obywatelom Ukrainy uciekającym przed konfliktem zbrojnym z terytorium swojego kraju i ułatwieniu im asymilacji w Polsce. Poniżej prezentujemy najistotniejsze regulacje, jakie mają zostać wprowadzone wraz z ogłoszeniem ustawy, z mocą od dnia 24 lutego 2022 r.

Zasady dotyczące wjazdu oraz pobytu

Zgodnie z przyjętą ustawą pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Polski będzie uznany za legalny przez 18 miesięcy liczonych od dnia 24 lutego 2022 r., jeżeli osoba ta przybędzie legalnie do Polski w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. i zadeklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Za legalny będzie uznawany także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, której pobyt uznany jest w myśl powyższej zasady za legalny.

Powyższe regulacje będą miały zastosowanie do osób, które przekroczyły granicę:

w ramach ruchu bezwizowego (na podstawie paszportu biometrycznego)-,
na podstawie wizy krajowej (D) lub wizy Schengen (C) lub dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo ze strefy Schengen,
na podstawie zgody komendanta Straży Granicznej (tzw. wjazd nadzwyczajny) – bez paszportu.

Będą miały one również zastosowanie do obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka oraz osób będących członkami ich najbliższej rodziny, którzy opuścili Ukrainę w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., a następnie przybyli legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Warto wskazać, iż uchwalona ustawa nie przewiduje, aby obywatele Ukrainy przekraczający granicę mieli obowiązek odbycia kwarantanny, posiadania certyfikatu szczepienia czy przedstawienia negatywnego wyniku testu na obecność koronawirusa.

Wprowadza ona natomiast szczególne zasady dotyczące składania przez obywateli Ukrainy wniosków o pobyt czasowy – osoba, wjeżdżająca do Polski w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. będzie mogła złożyć wniosek o pobyt czasowy nie wcześniej niż po upływie 9 miesięcy od dnia wjazdu, a nie później niż w okresie 18 miesięcy od dnia 24 lutego 2022 r. Wniosek złożony przed upływem 9 miesięcy od dnia wjazdu wojewoda pozostawi bez rozpoznania. Zezwolenie na pobyt czasowy udzielane będzie jednorazowo na okres nie dłuższy niż 3 lata i będzie zapewniało dostęp do rynku pracy bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę.

Osoby posiadające ważną Kartę Polaka i zamierzające osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, będą w dalszym ciągu miały również możliwość złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na zasadach ogólnych zawartych w ustawie o Cudzoziemcach.

Obywatelom Ukrainy zaleca się także złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL, gdyż jego posiadanie stanowi warunek uzyskania pomocy i świadczeń opisanych poniżej. W przypadku, gdy wjazd obywatela Ukrainy na teren Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej, wniosek ten złożony powinien być nie później niż 60 dni od dnia wjazdu w dowolnym organie wykonawczym gminy na terenie RP.

Ustawa będzie regulować również kwestię ustanowienia opiekuna tymczasowego dla osób małoletnich przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki osób dorosłych odpowiedzialnych za nich zgodnie z prawem obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej. Opiekun tymczasowy będzie uprawniony do reprezentowania małoletniego oraz sprawowania pieczy nad jego osobą i majątkiem.

Pomoc ze strony organów władzy publicznej

Wojewoda będzie mógł zapewnić pomoc przyjeżdżającym obywatelom Ukrainy, polegającą na:

zakwaterowaniu;
zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego;
zapewnieniu transportu do miejsc zakwaterowania i między nimi, do ośrodków prowadzonych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców lub miejsc, w których obywatelom Ukrainy udzielana jest opieka medyczna;
finansowaniu przejazdów środkami transportu publicznego oraz specjalistycznego transportu przeznaczonego dla osób z niepełnosprawnością, w szczególności do miejsc i pomiędzy miejscami zakwaterowania lub opieki medycznej;
zapewnieniu środków czystości i higieny osobistej oraz innych produktów.

Każdej osobie fizycznej lub innemu podmiotowi prowadzącemu gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie przyjezdnym obywatelom Ukrainy, będzie mogło być przyznane świadczenie pieniężne z tego tytułu na podstawie umowy zawartej z gminą nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia będzie mógł być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Obywatelom Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny przysługiwać ma pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.

Ponadto, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie, może być zapewniona przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta gminy właściwej ze względu na miejsce pobytu obywatela Ukrainy bezpłatna pomoc psychologiczna.

Dodatkowo obywatele Ukrainy będą mogli korzystać ze świadczeń rodzinnych, świadczenia wychowawczego, świadczenia dobry start, rodzinnego kapitału opiekuńczego oraz dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Dzieciom i uczniom będącym obywatelami Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny zapewnione ma być kształcenie, wychowanie i opieka w szkołach i przedszkolach.

Obywatele Ukrainy będą także uprawnieni do opieki medycznej udzielanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmującej świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej.

Zasady dotyczące zatrudnienia

Obywatel Ukrainy będzie uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy jego pobyt zostanie uznany się za legalny na podstawie przepisów dotyczących wjazdu od dnia 24 lutego 2022 r. lub gdy jego pobyt już jest zalegalizowany, jeżeli podmiot powierzający wykonywanie pracy powiadomi w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi (powiadomienie następuje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego – praca.gov.pl).

Należy mieć ponadto na uwadze obowiązujące przepisy pozwalające na złożenie przez pracodawcę oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy, które zgodnie z obowiązującymi zasadami może obejmować okres nieprzekraczający każdorazowo 24 miesięcy.

Zgodnie z przyjętą ustawą obywatele Ukrainy będą mogli podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na takich samych zasadach jak obywatele polscy, pod warunkiem uzyskania numeru PESEL.

Obywatelom Ukrainy przysługiwać będzie również możliwość zarejestrowania się jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy.

Kwestie podatkowe

Wśród planowanych zmian są również te związane z preferencjami podatkowymi. Ustawa zakłada bowiem m.in. umożliwienie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na wytworzenie lub ceny nabycia rzeczy i praw będących przedmiotem darowizny w okresie od 24 lutego do 31 grudnia 2022 r. na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy przekazywane organizacjom pozarządowym (również z Ukrainy), jednostkom samorządu terytorialnego, Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych oraz podmiotom wykonującym działalność leczniczą oraz z zakresu ratownictwa medycznego na terytorium Polski i Ukrainy, o ile koszty wytworzenia lub cena nabycia nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne.

Kosztem uzyskania przychodów będą również koszty poniesione z tytułu nieodpłatnych świadczeń, a więc np. darmowej pomocy medycznej na rzecz organizacji pozarządowych, o ile nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne. Ustawa wprowadza też zwolnienie z PIT wartości pomocy humanitarnej i świadczeń wprowadzanych ustawą dla uchodźców przebywających w Polsce.

Ponadto należy zaznaczyć, iż 4 marca 2022 r. w Dzienniku Ustaw opublikowano Rozporządzenie Ministra Finansów zmieniające rozporządzenie w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług. Wprowadza ono zerową (0%) stawkę VAT dla nieodpłatnych dostaw towarów lub świadczenia usług na cele związane z pomocą ofiarom działań wojennych w Ukrainie od 24 lutego do 30 czerwca 2022 r. Preferencja dotyczy jedynie świadczeń realizowanych na rzecz: Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych oraz jednostek samorządu terytorialnego, a więc podmiotów spełniających funkcję kluczowych koordynatorów oraz niejako pośredników dla udzielanej pomocy.

Jak możemy pomóc?

Kancelaria D.Dobkowski sp.k. stowarzyszona z KPMG, wspiera swoich Klientów w procesie zatrudniania i delegowania pracowników z Ukrainy, w szczególności poprzez pomoc w zakresie legalizacji pobytu i pracy, gromadzenie dokumentów w celu złożenia odpowiednich wniosków i kontakt z właściwymi podmiotami administracji publicznej.